ก๊าซในหลอดเลือดแดง: บทบาทพยาบาลในการวิเคราะห์ผล
(Arterial blood gas: Roles of nurse in an analysis)

 บทคัดย่อ

ค่าก๊าซในหลอดเลือดแดงมีความสำคัญในการบอกถึงภาวะกรดด่างของผู้ป่วย การเจาะเลือดส่งตรวจจะเจาะจากหลอดเลือดแดงเพื่อให้ได้ค่าที่แน่นอน ในทางปฏิบัติการส่งตรวจก๊าซในหลอดเลือดในผู้ป่วยเด็กนิยมเจาะจากหลอดเลือดฝอย พยาบาลมีบทบาทที่สำคัญในการเตรียมผู้ป่วย และช่วยแพทย์ในการเจาะเลือดส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการ นอกจากนี้พยาบาลต้องมีความรู้ในการวิเคราะห์ค่าก๊าซ เพื่อช่วยในการดูแลผู้ป่วยตามบทบาทของตน

Blood gas is important indicator of acid-base status of patient. Drawing of blood sample from artery will give accurate values. In practical, pediatric patient's blood will be drawn from capillary. Nurse plays an important role in preparation of patient and facilitates a physician during the procedure. In addition, nurses must be knowledgeable of analysis of blood gas in order to care patients on their roles.

     หอผู้ป่วยทารกแรกเกิด 2 โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งให้การดูแลทารกแรกเกิดรับใหม่จากห้องคลอดที่มีลักษณะอาการปกติ ที่มีน้ำหนักมากกว่า 1,800 กรัม และทารกเจ็บป่วยอาการไม่หนักที่รับย้ายจากหอผู้ป่วยหลังคลอดและตึกพิเศษต่าง ๆ ได้แก่ ทารกน้ำหนักตัวน้อย และทารกตัวเหลืองที่ต้องรับการรักษาด้วยการส่องไฟ (phototherapy) ทารกที่มีอาการปกติจะถูกย้ายไปอยู่กับมารดาที่หอผู้ป่วยสามัญและหอผู้ป่วยพิเศษหลังคลอด ภายใน 4 – 6 ชั่วโมง เพื่อให้ทารกได้ดูดนมมารดาโดยเร็ว ส่วนทารกที่มีน้ำหนักตัวน้อยที่อาการไม่หนัก เป็นทารกที่ต้องรับการดูแลในโรงพยาบาล เพื่อให้น้ำหนักตัวเพิ่มถึง 2,000 กรัม จึงจะจำหน่ายออกจากโรงพยาบาล ในทารกน้ำหนักตัวน้อย ต้องให้การดูแลเรื่องอุณหภูมิร่างกาย การป้องกันการติดเชื้อ การเจริญเติบโต พัฒนาการและส่งเสริมให้ได้รับนมมารดา ตลอดจนการสอนมารดาให้สามารถดูแลทารกได้ถูกต้อง ส่วนทารกตัวเหลืองที่ได้รับการรักษาด้วยการส่องไฟ จะให้การดูแลให้ได้รับการส่องไฟอย่างมีประสิทธิภาพ และส่งเสริมให้ได้รับนมมารดาโดยให้มารดาเข้ามาป้อนนมในหอผู้ป่วยทารกแรกเกิด 2

[* ผู้ช่วยศาสตราจารย์ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่]
[** หัวหน้าหอผู้ป่วยทารกแรกเกิด 2 คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่]
[*** ผู้ช่วยพยาบาลประจำหอผู้ป่วยทารกแรกเกิด 2 และคลินิกนมแม่ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่]
 

บทนำ

     การรณรงค์ให้ทารกได้รับการเลี้ยงด้วยนมแม่เพียงอย่างเดียวตั้งแต่แรกเกิดถึง 6 เดือนไม่ได้เป็นเพียงนโยบายระดับประเทศ แต่เป็นการรณรงค์ทั่วโลกเพื่อให้ทารกได้รับสารอาหารที่เป็นประโยชน์ต่อร่างกายอย่างครบถ้วน  ช่วยสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคและการป้องกันการติดเชื้อ  การลดโอกาสการเกิดภูมิแพ้ และทำให้มีพัฒนาการสมวัย ทั้งนี้ในกลุ่มทารกเกิดก่อนกำหนดมีรายงานอัตราการได้รับนมแม่ของทารกเกิดก่อนกำหนดซึ่งพบว่า ทารกที่อยู่ในหอผู้ป่วยทารกแรกเกิดวิกฤตได้รับนมแม่เป็นอาหารมื้อแรกร้อยละ 41 และร้อยละ 83 ที่ได้รับนมแม่เป็นอาหารขณะที่รับการรักษาอยู่ในหอผู้ป่วยทารกแรกเกิดวิกฤต และลดลงเหลือร้อยละ 64 ขณะที่จำหน่ายออกจากโรงพยาบาล เมื่อพิจารณาถึงอายุครรภ์พบว่า อายุครรภ์มากขึ้น การได้รับนมแม่เป็นอาหารมื้อแรกลดลง เช่น ทารกอายุครรภ์น้อยกว่า 29 สัปดาห์และทารกอายุครรภ์ 33-34 สัปดาห์ได้รับนมแม่เป็นอาหารมื้อแรกร้อยละ 73 และ 21 ตามลำดับ (Yip, Lee, & Sheehy, 2006) ส่วนในหอผู้ป่วยทารกแรกเกิดวิกฤต โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ อัตราการได้รับนมแม่ของทารกแรกเกิดที่มีน้ำหนักน้อยกว่า 1,500 กรัม ในปี พ.ศ. 2549 และ 2550 เท่ากับร้อยละ 18.24, 26.32 ตามลำดับ (หอผู้ป่วยทารกแรกเกิดวิกฤต โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่, 2551) ซึ่งจะเห็นได้ว่าอัตราการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ยังค่อนข้างต่ำ ทั้งนี้ปัญหาอาจเกิดจากการไม่มีน้ำนม มีน้ำนมไม่เพียงพอ ความเครียดและกังวลของหญิงให้นมบุตร  ทั้งนี้มีการศึกษาที่พบว่า เจตคติต่อการให้นมแม่ และบรรทัดฐานของกลุ่มผู้ใกล้ชิดเกี่ยวกับการให้นมแม่เป็นตัวแปลในการทำนายความตั้งใจในการให้นมบุตรของมารดาทารกเกิดก่อนกำหนด (ขวัญหทัย กัณทะโรจน์, ศรีพรรณ กันธวังและมาลี เอื้ออำนวย, 2550; Wheeler, Chapman, Johnson, & Langdon, 2000) ห้นมแม่ส่งผลต่อควอหรือบีบอุ่นและเป็นกัเอง้ำนมยังมีอีกหลายปัจจัยที่มีผลต่อ ดังนั้นการช่วยเหลือหญิงให้นมบุตรและสร้างทัศนคติที่ดีต่อการให้นม จึงเป็นเรื่องที่มีอิทธิพลต่อความสำเร็จในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างมาก การช่วยเหลือหญิงให้นมบุตรนั้นไม่ได้สำเร็จทันทีในการช่วยเหลือเพียงครั้งเดียวแต่หากต้องใช้เวลาหลายครั้ง ทั้งนี้การช่วยเหลือนั้นต้องได้รับความร่วมมือจากหญิงให้นมบุตร แม้ว่าในหน่วยงานต่างๆ จะมีแนวปฏิบัติในการช่วยเหลือแต่หาก หญิงให้นมบุตรไม่ให้ความร่วมมือ การประสบความสำเร็จก็เป็นไปได้ค่อนข้างช้า รวมทั้งบุคลากรผู้ที่ให้ความช่วยเหลือถือว่าเป็นกลุ่มผู้ใกล้ชิดเกี่ยวกับการให้นมแม่และมีอิทธิพลอย่างสูงต่อความสำเร็จ